सफेद क्रान्ति: घाटामा थियो अब अतिरिक्त, भारतको दुग्ध उत्पादनको अद्भुत यात्रा
| 2023-09-28
वैश्विक दुध उत्पादनमा भारतको हिस्सा आज २४% हो।
विश्वका दुई चरमबडा दुध उत्पादक मानिने भएको भए र वैश्विक दुध उत्पादनको २४% सहयता दिने भएकोमा भारतको दुग्ध क्षेत्रले एउटै शानदार यात्रा सँगै गरेको छ। यहाँ दुधको घाटी र आयातमा निर्भर गर्दै रहेको दुधको घाटी देशबाट गत वर्ष लगभग $३९१ मिलियन मूल्यको दुध उपभोक्तालाई निर्यात गरेको छ।
दूध उत्पादन: घाटीभण्डारबाट उपभोग सुधारेसँगै भारतको दूध उत्पादनको आश्चर्यजनक यात्रा। हजारौं वर्षदेखि दूध र दूध उत्पादन समेत भारतीय संघीयताको भोजनको हिस्सा थिए। आज, यसले सस्तो दुरिनै निर्यातमा निर्भर गर्दै आएको दूध-घटताको राष्ट्रभार हुन सक्छ जसले गत वर्ष 391 मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढीको दूध उत्पादनलाई निर्यात गरेको थियो।
दूध र दूध उत्पादनले सदियौं देखी भारतीय समाजको आहारको अभिन्न अंग थिए। आज यसले विश्वको सबैभन्दा बढी दूध प्रसंस्करण क्षमता छ, बाटोमा लगभग १२६ मिलियन लिटर दूध प्रसंस्करण गरिएको छ।
दूध उत्पादनमा पहिलो स्थानमा रहेको यो राजस्थान (१५.०५%), उत्तर प्रदेश (१४.९३%), मध्य प्रदेश (८.०६%), गुजरात (७.५६%) र आन्ध्र प्रदेश (६.९७%) ती स्थानानुसार दूध उत्पादन गर्दछ।
विश्वभरी साधारण ३०० ग्राम दूध प्रति व्यक्तिमा रहेकोले जुनसुकै अनुमानित लागतभन्दा १२७ ग्रामले बढी दूध प्रति व्यक्तिमा खपत गर्दैछ।
अन्नपूर्णको तथ्यांकमा कारणालाई तत्पर गरी, देशमा आएका आठ वर्षमा दूध उत्पादनमा वार्षिक वृद्धि क्षेत्रमा ६.१% को वार्षिक वृद्धि मापदण्डले बढेको छ। आउँदो दिनहरूमा, यसले ६% भन्दा बढी वृद्धि दर्ता गर्ने आश्चर्यजनक छ।
दूध उत्पादनमा बडो व्यापारको संख्याले २०२२ मा २०२.९ अरब अमेरिकी डलरमा थियो। आनुमानिक ग्रोपको अनुसार, यस बजारले २०२३ देखि २०२८ सम्म १३.२% कामाने अंकदाताको माध्यमिक वार्षिक वृद्धि सहित ४२४.७ अरब अमेरिकी डलरलाई बढ्ने राम्रो आशा गर्दैछ।
वृद्धि को कोही अनुमानित बा, अमूलले २०२२ मा ६.५ अरब अमेरिकी डलरको राजस्व उत्पन्न गरेको थियो र मदर डेयरीले २०२० मा १.६ अरब अमेरिकी डलरको राजस्व उत्पन्न गरेको थियो।
पराग मिल्क फूड्स, श्राइबर डाइनामिक्स डेरीज र केरल सहकारी दुध विपणन संघले देशमा अन्य बडा दूध उपकरण बन्याएका बैठे छन्।
दूध क्षेत्रमा स्टार्टअपहरू
भारतमा स्टार्टअपहरूले दूध क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका केलाएका छन्। उदाहरणको लागी, २०१५ मा स्थापना गरिएको कन्ट्री डिलाइट १५ शहर ईंटोमै समान खानेपिने दुध र तत्त्वहरूलाई विनियमित गर्दछ।
गुरगाँवमा आधारित यसले आफ्नो पहुँचमा मोबाइल अनुप्रयोग प्रदान गर्दछ। यसले गाउँ भित्र १५० र २०० किलोमिटर फर्मबाट दूध स्रोत गर्दछ र २४ भन्दा बढी घण्टा वा २४ बजेसम्म घरमा प्रवाह गर्दछ।
स्टेल्लाप्स,
दूध उत्पादनमा पहिलो स्थानमा रहेको यो राजस्थान (१५.०५%), उत्तर प्रदेश (१४.९३%), मध्य प्रदेश (८.०६%), गुजरात (७.५६%) र आन्ध्र प्रदेश (६.९७%) ती स्थानानुसार दूध उत्पादन गर्दछ।
विश्वभरी साधारण ३०० ग्राम दूध प्रति व्यक्तिमा रहेकोले जुनसुकै अनुमानित लागतभन्दा १२७ ग्रामले बढी दूध प्रति व्यक्तिमा खपत गर्दैछ।
अन्नपूर्णको तथ्यांकमा कारणालाई तत्पर गरी, देशमा आएका आठ वर्षमा दूध उत्पादनमा वार्षिक वृद्धि क्षेत्रमा ६.१% को वार्षिक वृद्धि मापदण्डले बढेको छ। आउँदो दिनहरूमा, यसले ६% भन्दा बढी वृद्धि दर्ता गर्ने आश्चर्यजनक छ।
दूध उत्पादनमा बडो व्यापारको संख्याले २०२२ मा २०२.९ अरब अमेरिकी डलरमा थियो। आनुमानिक ग्रोपको अनुसार, यस बजारले २०२३ देखि २०२८ सम्म १३.२% कामाने अंकदाताको माध्यमिक वार्षिक वृद्धि सहित ४२४.७ अरब अमेरिकी डलरलाई बढ्ने राम्रो आशा गर्दैछ।
वृद्धि को कोही अनुमानित बा, अमूलले २०२२ मा ६.५ अरब अमेरिकी डलरको राजस्व उत्पन्न गरेको थियो र मदर डेयरीले २०२० मा १.६ अरब अमेरिकी डलरको राजस्व उत्पन्न गरेको थियो।
पराग मिल्क फूड्स, श्राइबर डाइनामिक्स डेरीज र केरल सहकारी दुध विपणन संघले देशमा अन्य बडा दूध उपकरण बन्याएका बैठे छन्।
दूध क्षेत्रमा स्टार्टअपहरू
भारतमा स्टार्टअपहरूले दूध क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका केलाएका छन्। उदाहरणको लागी, २०१५ मा स्थापना गरिएको कन्ट्री डिलाइट १५ शहर ईंटोमै समान खानेपिने दुध र तत्त्वहरूलाई विनियमित गर्दछ।
गुरगाँवमा आधारित यसले आफ्नो पहुँचमा मोबाइल अनुप्रयोग प्रदान गर्दछ। यसले गाउँ भित्र १५० र २०० किलोमिटर फर्मबाट दूध स्रोत गर्दछ र २४ भन्दा बढी घण्टा वा २४ बजेसम्म घरमा प्रवाह गर्दछ।
स्टेल्लाप्स,
प्रधानमन्त्री मोदी अमेरिकामा: "समृद्धिका लागि मेगा साझेदारी" को मार्गमा
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले फेब्रुअरी १२-१३, २०२५ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निमन्त्रणामा वाशिंगटन डीसीको भ्रमण गरे। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा पदभार ग्रहण गरेको चार हप्ता भित्र यो भ्रमण भएको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपतिको उद्घाटन पछिका केही महिनाहरू सामान्यतया अमेरिकाका नजिकका, रणनीतिक सहयोगीहरू युरोप, नाटो र अन्यबाट भ्रमणका लागि आरक्षित हुन्छन्।
| 2025-02-18
भारत र अमेरिकाले पाकिस्तानलाई २६/११ का दोषीलाई न्यायको कठघरामा ल्याउन आह्वान गरेको छ
एक ऐतिहासिक कदममा, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आतंकवाद विरुद्ध लड्न र २६/११ मुम्बई र पठानकोट हमलाका पीडितहरूलाई न्याय सुनिश्चित गर्न आफ्नो प्रतिबद्धता पुन: पुष्टि गरेका छन्।
| 2025-02-15
पीएम मोदीको अमेरिका भ्रमण: नयाँ दिल्ली-वाशिंगटन डीसी सम्बन्ध र रणनीतिक साझेदारीको लागि एक निर्णायक क्षण
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको आगामी फेब्रुअरी देखि सम्मको संयुक्त राज्य भ्रमणलाई रणनीतिक समुदायले नजिकबाट निगरानी गरिरहेको छ, किनकि यो विश्वका दुई प्रमुख लोकतान्त्रिक, आर्थिक र सैन्य शक्तिहरूका लागि महत्त्वपूर्ण क्षण हो।
| 2025-02-11
भारतको मानवीय सहायता: ‘वसुधैव कुटुम्बकम’को लागि प्रतिबद्धता
ग्लोबल साउथको अग्रणी आवाजका रूपमा, भारतले प्राकृतिक आपदाबाट प्रभावित देशहरू र मानवीय संकटमा आधारित देशहरूसँग सहकार्य गर्दै, नयाँ दिल्लीको वैश्विक एकता र सहानुभूति प्रति प्रतिबद्धता देखाएको छ—‘वसुधैव कुटुम्बकम’को दर्शन अनुरूप।
| 2025-01-10
भारतको 'विज्ञवन्धु' रूपमा: एशियन्सँग सबलीकरण साझेदारी को वृद्धि
भारत र आसियान बीचको सम्बन्ध साझा सांस्कृतिक र सभ्यतागत धरोहरमा गहिरो जडिएको छ, जसले दुवै पक्षको स्थायी साझेदारीको मूल आधार बनाउँछ; यो सम्बन्ध केवल भू-राजनीति र अर्थशास्त्रभन्दा पर जाती रहेको छ, जसले दुवै पक्षको आपसी समझलाई थप सुदृढ बनाउँछ।
| 2025-01-02