साझा अतीत र साझा भविष्य: भारतको सांस्कृतिक कूटनीतिलाई दक्षिणपूर्वी एशियासँग नक्शा बनाउँदै
| 2024-08-02
फाइल छवि
भारत र दक्षिणपूर्वी एशियाबीचको सम्बन्ध बलियो सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सम्बन्धमा आधारित छ, जसले उनीहरूको सम्बन्धलाई समकालीन विश्वमा विशिष्ट र अनन्य बनाउँछ
संस्कृतिक कूटनीतिमा भारतको भूमिका र दक्षिणपूर्वी एसियासँगको सम्बन्ध
संस्कृतिक र सभ्यतागत राज्यहरूको रूपमा भारतले अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीका अस्थिर संरचनात्मक धारणाहरूलाई संस्कृति र सभ्यतागत संवेदनशीलताद्वारा पुनः परिभाषित गर्दै आएको छ। भारतको सांस्कृतिक कूटनीति यसको विदेश नीतिको एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भ बनेको छ, विशेष गरी नरेन्द्र मोदी सरकारको कार्यकालमा।
भारतीय विदेश नीतिका दुई प्रमुख सिद्धान्तहरूलाई नेहरूवियन ‘पञ्चशील’ देखि प्रधानमन्त्री मोदीको ‘पञ्चामृत’ मा गरिएको परिवर्तनको दृष्टिकोणबाट व्याख्या गर्न सकिन्छ।
पञ्चशीलका तत्त्वहरू (संप्रभुताको र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान, आक्रामकता नगर्नु, आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्नु, आपसी लाभ, र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व) स्वतन्त्र भारतको प्रारम्भिक कालका छन्।
पञ्चामृत वा भारतीय विदेश नीतिको नयाँ आधारका पाँच तत्त्वहरूमा समाविष्ट छन्: सम्मान — गरिमा र सम्मान; संवाद — बढी संलग्नता र संवाद; समृद्धि — साझा समृद्धि; सुरक्षा — क्षेत्रीय र वैश्विक सुरक्षा; र संस्कृति र सभ्यता — सांस्कृतिक र सभ्यतागत जडान।
यसैले, सांस्कृतिक कूटनीति भारतको विदेश नीति पहलहरूको एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भ बनेको छ।
भारतको दक्षिणपूर्वी एसियासँगको सांस्कृतिक कूटनीति
भारतको दक्षिणपूर्वी एसियासँगको सांस्कृतिक कूटनीतिले योग, सिनेमा, खाना, र धार्मिक प्रतीकहरूको जडानको मूल्यलाई ल्याएको छ, जसले अतीतलाई वर्तमानसँग समेटेको छ। धार्मिक अतीत (विशेष गरी हिन्दू धर्म र बौद्ध धर्म) र यसका प्रतीकहरूले भारतको सांस्कृतिक कूटनीतिमा एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भको रूपमा काम गरेका छन्।
यदि संक्षिप्त रूपमा यस जडानलाई पछ्याउने हो भने, सभ्यतागत जडानको क्याननले भाषाशास्त्रीय समानता, हिन्दू देवताहरूको मुद्रा, र व्यापारिक सम्बन्धहरूको पुरातात्विक थाहा पाउनेहरूलाई क्षेत्रीय पुराना बसावटहरूको अवशेषहरू प्रस्तुत गर्दछ।
पहिलो शताब्दीको प्युप बसावट, वर्तमान म्यानमारमा, भगवान विष्णुको अवशेषहरू समावेश छन्। त्यस्तै, कंबोडियाको अंगकोर वाट र थाइल्याण्डको मध्य क्षेत्रमा फैलिएका टा प्रोहम स्थलहरू, जसलाई दवारवती भन्ने मोन बसोवाससँग जोडिएको भारतीय संस्कृतिलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। यी स्थानहरू वैष्णव र शैव परम्परासँग र केही बौद्ध प्रभावसँग सम्बन्धित छन्।
रामायण जडान
रामायण जडान भारत र दक्षिणपूर्वी एसियाबीचको सभ्यतागत सम्बन्धको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। यसलाई पाँचौं शताब्दीको पुरानो शिलालेखहरूमा ट्रेस गर्न सकिन्छ जसमा फुनान, मुख्यभूमि दक्षिणपूर्वी एसियाको पहिलो हिन्दू राज्यको शिलालेखहरू छन्। अंगकोर वाटमा १२ औं शताब्दीको लंका युद्धको उत्कृष्ट श्रृंखला अझै पाइन्छ, र म्यानमारको पगानमा समान अवधिको रामायण मूर्तिहरू पाइन्छन्।
थाइल्याण्डको पुरानो राजधानी अयुत्थया, १३४७ मा स्थापना गरिएको, अयोध्या, रामको जन्मभूमि र रामायणको सेटिङका आधारमा मोडल गरिएको भनिन्छ।
कथाको नयाँ संस्करणहरू बर्मा, थाई, खमेर, लाओ, मलेय, जाभानी, र बलिनीज भाषामा कविता र गद्यमा लेखिएका छन्, र यो कथा दक्षिणपूर्वी एसियामा नाच-नाटक, संगीत, कठपुतली, र छायाँ नाटकहरूमा भन्न जारी राखिन्छ।
थाई महाकाव्य रामाकिएन रामायणको आधारमा आधारित छ, र अयुत्थया शहरलाई अयोध्या पछि नामित गरिएको थियो।
लाओ पीडीआरमा, रामायणको लोकप्रिय संस्करणलाई "फा लक फा लाम" भनिन्छ, जबकि फिलिपिन्समा लोक कथा रामायणसँग धेरै समानता राख्छ। म्यानमारमा “यामा झटडड” भनेर चिनिने रामायणको अनुकूलनलाई मौखिक परम्परामा परिचय गरिएको छ।
इन्डोनेशियामा, रामायणलाई "काकाविन रामायण" भनिन्छ, जबकि मलेय संस्करणलाई "रामायण हिकायत सेरी राम" भनिन्छ।
रामायण नौऔं शताब्दीको अन्त्यसम्म जाभामा प्रख्यात भएको कुरा प्राम्बानानको मन्दिरहरूको भित्तामा ९०० ईस्वीको आसपासको राहत श्रृंखलाबाट स्पष्ट हुन्छ।
बलिमा, रामाको कथा अझै धार्मिक र सांस्कृतिक जीवनको एक केन्द्रिय अंशको रूपमा खेल्दछ। यस्तै, बौद्ध धर्मले पनि साझा संस्कृतिको आधार तयार पार्दै म्यानमार, भियतनाम, थाइल्याण्ड, कंबोडिया, लाओसका लागि भारतीय सांस्कृतिक कूटनीतिका एक मुख्य अंशको रूपमा निर्माण गरेको छ।
"लुक ईस्ट टु एक्ट ईस्ट"- साझा मूल्यहरू-सामान्य भविष्य
भारत र दक्षिणपूर्वी एसियाबीचको "लुक ईस्ट टु एक्ट ईस्ट" कूटनीतिको तीन चरणहरू छन्।
भारतको 'लुक ईस्ट' नीति (१९९२- २००२) को पहिलो चरण दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ -केंद्रित थियो र यसले व्यापार र लगानी जडानहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्यो।
यस अवधिमा, भारतले १९९२ मा दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ सँग क्षेत्रीय संवाद साझेदारीमा प्रवेश गरेको थियो, जुन १९९६, मा पूर्ण संवाद साझेदारको स्थिति तिर उन्नत गरिएको थियो, जब भारतले दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ क्षेत्रीय फोरममा पनि प्रवेश गरेको थियो।
२००२ बाट भारतले वार्षिक भारत- दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ शिखर सम्मेलनको आयोजना गर्न थाले। दोस्रो चरण २००३मा शुरू भएको थियो जसले 'पूर्व' को परिभाषालाई अष्ट्रेलिया, न्यूजील्याण्ड, चीन, जापान र दक्षिण कोरिया सम्म विस्तार गर्यो, दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघको केन्द्रमा राखेर। तेस्रो चरण २०१४ मा प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा "एक्ट ईस्ट नीति" मा परिणत भएको थियो (सुरक्षा देखि व्यापारसम्म)।
निष्कर्ष
भारत-दक्षिणपूर्वी एसिया सम्बन्धले सांस्कृतिक कूटनीतिको स्वरुप सेट गर्दैछ र भारतको विदेश नीतिको नयाँ आधारका आदर्शहरूले आफ्नो दृष्टिकोण र आदर्शहरूबाट अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीका अराजक संरचनाहरूलाई चुनौती दिएका छन्, जहाँ सभ्यता मूल्यहरूमा सहमति गर्न सक्छ, केवल चासोमा होइन।
हालैको भारत- दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ बैठकमा, विदेश मन्त्री एस. जयशंकरले यो सम्बन्धलाई “हामीका लागि, दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ सँगको राजनीतिक, आर्थिक र सुरक्षा सहयोग अत्यन्त प्राथमिकता हो। यसरी नै, हामीले निरन्तर रूपमा विस्तार गर्न खोजिरहेका व्यक्तिहरूबीचको जडानहरू छन्। हाम्रो साझेदारीले प्रत्येक वर्ष थप आयाम ग्रहण गर्दै जानु उत्साहजनक छ। जबकि हाम्रा उपलब्धिहरू ठूला छन्, हाम्रो महत्वाकांक्षाहरू सधैं उच्च रहनुपर्छ” भन्नुभयो।
सभ्यता जडान मार्फत सांस्कृतिक कूटनीतिले भारत र दक्षिणपूर्वी एसियालाई जहाँबाट यो शुरू भएको थियो त्यहाँ फर्काइरहेको छ। यसले व्यापार सुरक्षा र व्यक्तिहरूसँगको सम्पर्कबाट सम्बन्धलाई सुदृढ गरेको छ। साझा अतीतले भौगोलिक दूरी घटाउन र सम्बन्धहरूमा नयाँ सांस्कृतिक स्थान सिर्जना गर्न मद्दत गर्दछ। भारत-दक्षिणपूर्वी एसिया सम्बन्ध यस्ता प्रकटीकरणको एक आदर्श हो।
लेखकले जेडब्ल्यूयूको अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनको स्कूलबाट पीएचडी गरे; यहाँ व्यक्त गरिएका विचारहरू उनको आफ्नै छन् ।
संस्कृतिक र सभ्यतागत राज्यहरूको रूपमा भारतले अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीका अस्थिर संरचनात्मक धारणाहरूलाई संस्कृति र सभ्यतागत संवेदनशीलताद्वारा पुनः परिभाषित गर्दै आएको छ। भारतको सांस्कृतिक कूटनीति यसको विदेश नीतिको एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भ बनेको छ, विशेष गरी नरेन्द्र मोदी सरकारको कार्यकालमा।
भारतीय विदेश नीतिका दुई प्रमुख सिद्धान्तहरूलाई नेहरूवियन ‘पञ्चशील’ देखि प्रधानमन्त्री मोदीको ‘पञ्चामृत’ मा गरिएको परिवर्तनको दृष्टिकोणबाट व्याख्या गर्न सकिन्छ।
पञ्चशीलका तत्त्वहरू (संप्रभुताको र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान, आक्रामकता नगर्नु, आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्नु, आपसी लाभ, र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व) स्वतन्त्र भारतको प्रारम्भिक कालका छन्।
पञ्चामृत वा भारतीय विदेश नीतिको नयाँ आधारका पाँच तत्त्वहरूमा समाविष्ट छन्: सम्मान — गरिमा र सम्मान; संवाद — बढी संलग्नता र संवाद; समृद्धि — साझा समृद्धि; सुरक्षा — क्षेत्रीय र वैश्विक सुरक्षा; र संस्कृति र सभ्यता — सांस्कृतिक र सभ्यतागत जडान।
यसैले, सांस्कृतिक कूटनीति भारतको विदेश नीति पहलहरूको एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भ बनेको छ।
भारतको दक्षिणपूर्वी एसियासँगको सांस्कृतिक कूटनीति
भारतको दक्षिणपूर्वी एसियासँगको सांस्कृतिक कूटनीतिले योग, सिनेमा, खाना, र धार्मिक प्रतीकहरूको जडानको मूल्यलाई ल्याएको छ, जसले अतीतलाई वर्तमानसँग समेटेको छ। धार्मिक अतीत (विशेष गरी हिन्दू धर्म र बौद्ध धर्म) र यसका प्रतीकहरूले भारतको सांस्कृतिक कूटनीतिमा एक महत्वपूर्ण आधारस्तम्भको रूपमा काम गरेका छन्।
यदि संक्षिप्त रूपमा यस जडानलाई पछ्याउने हो भने, सभ्यतागत जडानको क्याननले भाषाशास्त्रीय समानता, हिन्दू देवताहरूको मुद्रा, र व्यापारिक सम्बन्धहरूको पुरातात्विक थाहा पाउनेहरूलाई क्षेत्रीय पुराना बसावटहरूको अवशेषहरू प्रस्तुत गर्दछ।
पहिलो शताब्दीको प्युप बसावट, वर्तमान म्यानमारमा, भगवान विष्णुको अवशेषहरू समावेश छन्। त्यस्तै, कंबोडियाको अंगकोर वाट र थाइल्याण्डको मध्य क्षेत्रमा फैलिएका टा प्रोहम स्थलहरू, जसलाई दवारवती भन्ने मोन बसोवाससँग जोडिएको भारतीय संस्कृतिलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। यी स्थानहरू वैष्णव र शैव परम्परासँग र केही बौद्ध प्रभावसँग सम्बन्धित छन्।
रामायण जडान
रामायण जडान भारत र दक्षिणपूर्वी एसियाबीचको सभ्यतागत सम्बन्धको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। यसलाई पाँचौं शताब्दीको पुरानो शिलालेखहरूमा ट्रेस गर्न सकिन्छ जसमा फुनान, मुख्यभूमि दक्षिणपूर्वी एसियाको पहिलो हिन्दू राज्यको शिलालेखहरू छन्। अंगकोर वाटमा १२ औं शताब्दीको लंका युद्धको उत्कृष्ट श्रृंखला अझै पाइन्छ, र म्यानमारको पगानमा समान अवधिको रामायण मूर्तिहरू पाइन्छन्।
थाइल्याण्डको पुरानो राजधानी अयुत्थया, १३४७ मा स्थापना गरिएको, अयोध्या, रामको जन्मभूमि र रामायणको सेटिङका आधारमा मोडल गरिएको भनिन्छ।
कथाको नयाँ संस्करणहरू बर्मा, थाई, खमेर, लाओ, मलेय, जाभानी, र बलिनीज भाषामा कविता र गद्यमा लेखिएका छन्, र यो कथा दक्षिणपूर्वी एसियामा नाच-नाटक, संगीत, कठपुतली, र छायाँ नाटकहरूमा भन्न जारी राखिन्छ।
थाई महाकाव्य रामाकिएन रामायणको आधारमा आधारित छ, र अयुत्थया शहरलाई अयोध्या पछि नामित गरिएको थियो।
लाओ पीडीआरमा, रामायणको लोकप्रिय संस्करणलाई "फा लक फा लाम" भनिन्छ, जबकि फिलिपिन्समा लोक कथा रामायणसँग धेरै समानता राख्छ। म्यानमारमा “यामा झटडड” भनेर चिनिने रामायणको अनुकूलनलाई मौखिक परम्परामा परिचय गरिएको छ।
इन्डोनेशियामा, रामायणलाई "काकाविन रामायण" भनिन्छ, जबकि मलेय संस्करणलाई "रामायण हिकायत सेरी राम" भनिन्छ।
रामायण नौऔं शताब्दीको अन्त्यसम्म जाभामा प्रख्यात भएको कुरा प्राम्बानानको मन्दिरहरूको भित्तामा ९०० ईस्वीको आसपासको राहत श्रृंखलाबाट स्पष्ट हुन्छ।
बलिमा, रामाको कथा अझै धार्मिक र सांस्कृतिक जीवनको एक केन्द्रिय अंशको रूपमा खेल्दछ। यस्तै, बौद्ध धर्मले पनि साझा संस्कृतिको आधार तयार पार्दै म्यानमार, भियतनाम, थाइल्याण्ड, कंबोडिया, लाओसका लागि भारतीय सांस्कृतिक कूटनीतिका एक मुख्य अंशको रूपमा निर्माण गरेको छ।
"लुक ईस्ट टु एक्ट ईस्ट"- साझा मूल्यहरू-सामान्य भविष्य
भारत र दक्षिणपूर्वी एसियाबीचको "लुक ईस्ट टु एक्ट ईस्ट" कूटनीतिको तीन चरणहरू छन्।
भारतको 'लुक ईस्ट' नीति (१९९२- २००२) को पहिलो चरण दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ -केंद्रित थियो र यसले व्यापार र लगानी जडानहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्यो।
यस अवधिमा, भारतले १९९२ मा दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ सँग क्षेत्रीय संवाद साझेदारीमा प्रवेश गरेको थियो, जुन १९९६, मा पूर्ण संवाद साझेदारको स्थिति तिर उन्नत गरिएको थियो, जब भारतले दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ क्षेत्रीय फोरममा पनि प्रवेश गरेको थियो।
२००२ बाट भारतले वार्षिक भारत- दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ शिखर सम्मेलनको आयोजना गर्न थाले। दोस्रो चरण २००३मा शुरू भएको थियो जसले 'पूर्व' को परिभाषालाई अष्ट्रेलिया, न्यूजील्याण्ड, चीन, जापान र दक्षिण कोरिया सम्म विस्तार गर्यो, दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघको केन्द्रमा राखेर। तेस्रो चरण २०१४ मा प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा "एक्ट ईस्ट नीति" मा परिणत भएको थियो (सुरक्षा देखि व्यापारसम्म)।
निष्कर्ष
भारत-दक्षिणपूर्वी एसिया सम्बन्धले सांस्कृतिक कूटनीतिको स्वरुप सेट गर्दैछ र भारतको विदेश नीतिको नयाँ आधारका आदर्शहरूले आफ्नो दृष्टिकोण र आदर्शहरूबाट अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीका अराजक संरचनाहरूलाई चुनौती दिएका छन्, जहाँ सभ्यता मूल्यहरूमा सहमति गर्न सक्छ, केवल चासोमा होइन।
हालैको भारत- दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ बैठकमा, विदेश मन्त्री एस. जयशंकरले यो सम्बन्धलाई “हामीका लागि, दक्षिणपूर्वी एशियाली राष्ट्रहरूको संघ सँगको राजनीतिक, आर्थिक र सुरक्षा सहयोग अत्यन्त प्राथमिकता हो। यसरी नै, हामीले निरन्तर रूपमा विस्तार गर्न खोजिरहेका व्यक्तिहरूबीचको जडानहरू छन्। हाम्रो साझेदारीले प्रत्येक वर्ष थप आयाम ग्रहण गर्दै जानु उत्साहजनक छ। जबकि हाम्रा उपलब्धिहरू ठूला छन्, हाम्रो महत्वाकांक्षाहरू सधैं उच्च रहनुपर्छ” भन्नुभयो।
सभ्यता जडान मार्फत सांस्कृतिक कूटनीतिले भारत र दक्षिणपूर्वी एसियालाई जहाँबाट यो शुरू भएको थियो त्यहाँ फर्काइरहेको छ। यसले व्यापार सुरक्षा र व्यक्तिहरूसँगको सम्पर्कबाट सम्बन्धलाई सुदृढ गरेको छ। साझा अतीतले भौगोलिक दूरी घटाउन र सम्बन्धहरूमा नयाँ सांस्कृतिक स्थान सिर्जना गर्न मद्दत गर्दछ। भारत-दक्षिणपूर्वी एसिया सम्बन्ध यस्ता प्रकटीकरणको एक आदर्श हो।
लेखकले जेडब्ल्यूयूको अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनको स्कूलबाट पीएचडी गरे; यहाँ व्यक्त गरिएका विचारहरू उनको आफ्नै छन् ।
प्रधानमन्त्री मोदी अमेरिकामा: "समृद्धिका लागि मेगा साझेदारी" को मार्गमा
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले फेब्रुअरी १२-१३, २०२५ मा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निमन्त्रणामा वाशिंगटन डीसीको भ्रमण गरे। राष्ट्रपति ट्रम्पले आफ्नो दोस्रो कार्यकालमा पदभार ग्रहण गरेको चार हप्ता भित्र यो भ्रमण भएको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपतिको उद्घाटन पछिका केही महिनाहरू सामान्यतया अमेरिकाका नजिकका, रणनीतिक सहयोगीहरू युरोप, नाटो र अन्यबाट भ्रमणका लागि आरक्षित हुन्छन्।
| 2025-02-18
भारत र अमेरिकाले पाकिस्तानलाई २६/११ का दोषीलाई न्यायको कठघरामा ल्याउन आह्वान गरेको छ
एक ऐतिहासिक कदममा, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आतंकवाद विरुद्ध लड्न र २६/११ मुम्बई र पठानकोट हमलाका पीडितहरूलाई न्याय सुनिश्चित गर्न आफ्नो प्रतिबद्धता पुन: पुष्टि गरेका छन्।
| 2025-02-15
पीएम मोदीको अमेरिका भ्रमण: नयाँ दिल्ली-वाशिंगटन डीसी सम्बन्ध र रणनीतिक साझेदारीको लागि एक निर्णायक क्षण
प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको आगामी फेब्रुअरी देखि सम्मको संयुक्त राज्य भ्रमणलाई रणनीतिक समुदायले नजिकबाट निगरानी गरिरहेको छ, किनकि यो विश्वका दुई प्रमुख लोकतान्त्रिक, आर्थिक र सैन्य शक्तिहरूका लागि महत्त्वपूर्ण क्षण हो।
| 2025-02-11
भारतको मानवीय सहायता: ‘वसुधैव कुटुम्बकम’को लागि प्रतिबद्धता
ग्लोबल साउथको अग्रणी आवाजका रूपमा, भारतले प्राकृतिक आपदाबाट प्रभावित देशहरू र मानवीय संकटमा आधारित देशहरूसँग सहकार्य गर्दै, नयाँ दिल्लीको वैश्विक एकता र सहानुभूति प्रति प्रतिबद्धता देखाएको छ—‘वसुधैव कुटुम्बकम’को दर्शन अनुरूप।
| 2025-01-10
भारतको 'विज्ञवन्धु' रूपमा: एशियन्सँग सबलीकरण साझेदारी को वृद्धि
भारत र आसियान बीचको सम्बन्ध साझा सांस्कृतिक र सभ्यतागत धरोहरमा गहिरो जडिएको छ, जसले दुवै पक्षको स्थायी साझेदारीको मूल आधार बनाउँछ; यो सम्बन्ध केवल भू-राजनीति र अर्थशास्त्रभन्दा पर जाती रहेको छ, जसले दुवै पक्षको आपसी समझलाई थप सुदृढ बनाउँछ।
| 2025-01-02